Alle artikelen van Floor Schimmel:
Schildersstraten van De Pijp
Datum: 14 augustus 2026 / Editie: Augustus 2026 / Auteur(s): Floor Schimmel Sophie Wijmstra Sciarone
Midden in de Tellegenbuurt is zowel een plein als een straat vernoemd naar Thérèse Schwartze (1851-1918). Deze vrouw is een van de meest succesvolle Nederlandse schilderessen van de 19e eeuw. Toen haar vader op haar tweeëntwintigste overleed, zorgde zij voor de inkomsten van de familie, waarbij haar zussen hielpen met het vinden van opdrachtgevers en haar moeder de administratie regelde.
Schwartze was als schilderes zeer kundig in het portretteren van de elite en dit combineerde zij met een realistische weergave van stoffen. Kleding moest niet alleen rijkdom, de mode van de tijd en de kwaliteit van de stof weergeven maar ook iets vertellen over de geportretteerden. Zo weerspiegelt de kleding het beroep, de persoonlijkheid of de rol in de familie.
Veranderingen in de mode
Deze focus op mode kwam niet uit de lucht vallen. De 19e eeuw was een tijdperk van veranderingen. Vanwege de komst van modetijdschriften, warenhuizen en naaimachines kwam het creëren en verspreiden van mode in een stroomversnelling. De kledingstukken transformeerden in allerlei vormen: van een grote mouw tot een lichte pofmouw. Eén terugkerend onderdeel was de nauwsluitende taille. Een belangrijk onderdeel van deze verschuiving was het streven naar bewegingsvrijheid voor vrouwen.
Schwartze laat deze ontwikkelingen zien, zo is Koningin Wilhelmina (fig.1) afgebeeld in een zijden jurk met pofmouwen en een strakke taille. De jurk bevat een lage halslijn die gedecoreerd is met juwelen. Om haar heen is de voor haar verstelde koningsmantel geslagen en deze heeft daardoor meer weg van de destijds populaire pelerines (een korte cape) van bont. In het portret van Lizzy Ansingh (fig. 2), nicht van Schwartze, is het andere uiterste zichtbaar: gigantische mouwen, wijde rok, een gele kleur die van het doek spat en wederom een taille.
De hedendaagse mode is volledig anders dan de mode uit de 19e eeuw. Nu is mode een vorm van zelfexpressie, waarbij de verplichting van een sociale rol of het tonen van status is weggevallen. Persoonlijke smaak, comfort en identiteit staan voorop en met eigen keus in kleur, stof en silhouet is alles mogelijk. Hoe had Schwartze in deze tijd haar nicht geportretteerd?
(Fig. 2)
De hedendaagse mode is volledig anders dan de mode uit de 19e eeuw. Nu is mode een vorm van zelfexpressie, waarbij de verplichting van een sociale rol of het tonen van status is weggevallen. Persoonlijke smaak, comfort en identiteit staan voorop en met eigen keus in kleur, stof en silhouet is alles mogelijk. Hoe had Schwartze in deze tijd haar nicht geportretteerd?
(Fig. 1)
