Jan Steen en Het vrolijke huisgezin

Datum: 16 februari 2026 / Editie: Februari 2026 / Auteur(s): Floor Schimmel Sophie Wijmstra Sciarone

Aflevering 1: Schildersstraten van De Pijp

Talloze straten in De Pijp zijn vernoemd naar schilders. Wie waren deze schilders, wat maakten ze en wat zegt het over onze huidige tijd?

‘soo de ouderen songen, soo pypen de jongen’

Jan Steen was een schilder die humoristische werken vervaardigde van dagelijkse bezigheden. Dat is ook terug te zien in Het vrolijke huisgezin.

Op het eerste gezicht zien we een positief en harmonieus gezin dat gezellig bij elkaar zit; ze lachen, praten en proosten. Rechtsboven is een briefje zichtbaar met daarop: ‘soo de ouderen songen, soo pypen de jongen’. (Vertaald naar nu : ‘zoals de ouderen zongen, zo piepen de jongeren’.) Centraal in het werk zien we de volwassenen samen zingen, terwijl de kinderen pijproken of op een fluit spelen. Jan Steen heeft ook een voorstelling gemaakt van het gezegde: ‘met de paplepel ingegoten’. In het midden bij het jongste kind op de schoot van de vrouw met de witte hoofddoek. De lepel is vooraan op de grond gevallen. Dit gezegde is een van de aspecten die Steen hier heeft verwerkt om het hoofdthema duidelijk te maken.

Als je langer kijkt naar de voorstelling wordt de bedoeling van al de ongeregeldheden beter zichtbaar. De rommelige eetkamer; het in het rond slingeren van allerlei goederen; kinderen die volwassen dingen doen, zoals roken en drinken. De schilder verwijst hiermee naar het gezegde op het briefje: kinderen nemen het gedrag van hun ouders over. Er zijn nog meer symbolen verwerkt die ook deze gedachte onderstrepen. Zoals de open wijnkan of het omgevallen drinkglas. Dit weerspiegelt het gedrag van de ouders. Opvallend is dat de ouderen op instrumenten spelen en met elkaar zingen. Jan Steen probeert hiermee te vertellen dat het getoonde gedrag maar tijdelijk plezier geeft. Net zoals bij roken en drinken het geval is.

Jan Steen heeft een tijdloos thema verwerkt in zijn schilderij. Uit diverse hedendaagse onderzoeken blijkt dat kinderen nog steeds het gedrag van hun opvoeders overnemen, inclusief de slechte gewoonten.

Zo drukt een 350 jaar oud schilderij een waarheid uit die ons nog steeds aan het denken zou moeten zetten.