Verstilling midden in de stad

Datum: 1 september 2025 / Editie: Augustus 2025 / Auteur(s): Henk Krijnen

Het is een van de weinige volledig groene pleinen in de stad. Eenvoud is het geheim. Op de met struiken omzoomde weide, staan enkele hoge bomen, twee vaste picknicktafels met betonnen vloer en enkele verdwaalde terrasstoelen die aan een tweede leven zijn begonnen. Sinds kort staat er een moestuintafel. That’s it.

Het is vooral de stilte die de aandacht trekt. Je hoort de bomen letterlijk ruisen. Het contrast met de luidruchtige omgeving is oorverdovend. Mensen die van buiten de stad komen, zeggen vaak: “We wisten niet dat dit in Amsterdam bestond. Bij ons in het dorp hoor je veel meer lawaai.”

Dit prachtige plein is een geschenk van het wethouderssocialisme van honderd jaar geleden. Het grenst aan het bekende complex De Dageraad dat grote gelijkenis vertoont met het nog bekendere volkshuisvestingsicoon Het Schip in de Spaardammerbuurt, met als ironische bijnaam “Het Arbeiderspaleis”. De Amsterdamse School-architectuur met zijn golvende gevels en uitbundige dakpankunst geeft het plein extra allure.

Door de jaren heen is het plein almaar mooier geworden. Het benadert nu het ideaal “Wonen in schoonheid”, precies het droombeeld van de bevlogen architect Michel de Klerk. Sinds het geboortejaar, 1923, is het plein niet wezenlijk veranderd. Gelukkig kwam er geen speeltuin of sportveld, en ook is het niet versteend. Waar 30 jaar geleden agressieve hondenbezitters de toon zetten, is het plein nu bewonersvriendelijk. Wat erg hielp bij de wederopstanding zijn de struiken die het plein omringen. Er zijn slechts drie onopvallende ingangen. De bordjes “Honden verboden” en “Dit is een speelweide” gaven het plein precies het duwtje dat het nodig had.

Thérèse Schwartzeplein – april 1931 – Stadsarchief Amsterdam
Op de foto, gemaakt in 1931, doet het plein nog leeg en ongezellig aan. Het grasveld is er al, met eromheen lage hekjes, een paar beginnende struiken op twee hoeken en langs alle zijden keurig geordende keitjes waar je niet over struikelt. Een groepje schoolkinderen staat bedremmeld te staren over het goed gemaaide grasveld.

Langzamerhand omarmden de buurtbewoners het plein. Kalm en stilletjes. Zonder ophef. Niet met buurtacties, niet met de hulp van opbouwwerkers of bewonersgroepen. Nee, gewoon door het simpelweg in hun dagelijks leven op te nemen. Plukjes buurtbewoners praten er nu geanimeerd, picknicken er of vieren er haast geluidloos een feestje – als dat zo uitkomt. En anders genieten ze van het uitzicht erop.

Het plein ademt de intieme sfeer van een binnenplein. Het is aantrekkelijk van zichzelf. Afblijven dus. En alsjeblieft niet doorvertellen dat het bestaat.