Van crisis naar compassie

Datum: 19 oktober 2026 / Editie: Oktober 2026 / Auteur(s): Selma Haverkate

Te midden van mondiale dreiging en maatschappelijke verharding ligt in onze sterk geseculariseerde en geïndividualiseerde samenleving een knagend gevoel van zinloosheid op de loer.

Welke plekken van bezinning bezoeken Pijpbewoners, op zoek naar zin en zen? Redacteur Selma Haverkate en fotograaf Katja Bles gaan langs bij het Shambhala Meditatiecentrum in de Eerste Jacob van Campenstraat.

Wanneer we over de drempel van het opvallend lage gebouw stappen, worden we hartelijk welkom geheten. De ruimte oogt licht, met een grote tafel in het midden. Bij de ingang staat een zuil waar je een digitale donatie aan stichting Shambhala kunt doen. Vanavond is zoals elke maandag een open avond. Het programma bestaat uit een uur mediteren en daarna een lezing van een uur. Vooraf en na afloop wordt er thee geschonken en is er ruimte voor gesprek. Wie voor het eerst is, kan een persoonlijke instructie krijgen. Terwijl er steeds meer mensen binnendruppelen, lijken de nieuwelingen zich ogenschijnlijk vanzelfsprekend te mengen met deelnemers die hier sinds jaar en dag komen.

Pijpbewoner Graciella is zo’n nieuweling, maar heeft wel ervaring met meditatie. Haar nieuwsgierigheid werd gewekt toen ze per toeval langs het boeddhistisch centrum fietste. ‘‘Ik mis de discipline om in mijn eentje te mediteren en heb de aanwezigheid van anderen nodig. Ik hoop dat het vredevol is om met gelijkgestemde mensen te zitten.’’ Doelt ze op innerlijke vrede of vrede in de wereld? ‘‘Het een brengt het ander voort denk ik. Innerlijke chaos omzetten in innerlijke vrede helpt om een harmonieuze uitwisseling met je omgeving te hebben. Het mooie aan meditatie is de toegankelijkheid: iedereen kan het beoefenen.’’

Crisis
Iemand die al vaker bij Shambhala is geweest is Joris. Door te mediteren overheersen zijn negatieve gedachten minder en ervaart hij meer rust. ‘‘Ik wil ook graag leren meer te voelen. Door mijn autisme ervaar ik gevoelens vaak heel intens en dat maakt het uitdagend om die gevoelens toe te laten. Ik zou ook graag andere mensen op het spectrum daarmee helpen.’’

Het weerspiegelt de diversiteit aan redenen om naar een plek als Shambhala te komen, zoals docent-in-opleiding Michael later op de avond tijdens zijn lezing over karma ook zal benoemen. Zo hoopt een jonge Pijpbewoner te herstellen van een burn-out, ervaart een vrouw die al tien jaar lid is, dat ze hier helemaal mag zijn zoals ze is, omdat oordelen geen meerwaarde hebben en kwam een ander via martial arts op het pad van Shambhala. Toch is er vaak één overkoepelende aanleiding, vertelt gastvrouw Alexandra: ‘‘Crisis. Pas als mensen vastlopen, komen ze. Vaak met de vraag: ‘Hoe nu verder?’

Bewustzijn brengt compassie voort
De gong klinkt. Het is tijd om naar boven te gaan, waar de ruime, maar knusse meditatiezaal zich onder het schuine dak bevindt. De schoenen blijven achter op de overloop. Al snel vertrekken de nieuwkomers voor een introductie en korte meditatie met Alexandra naar beneden. Ze vertelt dat bij Shambhala ‘shamatha vipashyana’ wordt beoefend. ‘‘Door shamatha oefen je het terugkeren van je geest naar een neutraal punt en bij ons is dat de ademhaling. Vipassana gaat over inzicht krijgen in jezelf, door op te merken wat er in je omgaat.’’ Ze deelt een bekende metafoor, waarbij gevoelens en gedachten in beweging zijn zoals de wolken, en de blauwe lucht staat voor het ewustzijn. Een blauwe hemel betekent niet alleen dat er helderheid is, maar ook dat de zon schijnt, voegt ze toe. ‘‘Oftewel de ruimte die ontstaat door meditatie brengt warmte voort. Compassie.’’

Rimpel-effect
Het raakt aan een van de vragen waar ik vanavond mee gekomen ben. Heeft het streven naar innerlijke rust ook praktische betekenis voor de wereld om ons heen? Of zijn westerse interpretaties van een eeuwenoude leer verworden tot verlengstuk van individualisering met persoonlijk welzijn als hoogste goed?

Alexandra: ‘‘We streven naar een verlichte samenleving. Dat betekent dat alles wat we hier doen gericht is op het leveren van een positieve bijdrage in de buitenwereld.’’ Tijdens de lezing over karma, wat actie betekent en niet oorzaak-gevolg zoals vaak gedacht wordt, wordt duidelijk dat pacificeren – stilstaan bij wat er echt gebeurt – de eerste stap is en niet het eindpunt. Een van de deelnemers citeert na afloop Chamtrul Rinpoche: ‘‘It’s good to sit on a cushion, but at some moment you need to stand up.’’

Toch blijkt dit nog niet zo eenvoudig. Er is een Shambhaliaan die zich via muziek inzet voor wijkbewoners en anderen zijn actief in de vredes- en milieubeweging, maar vaak begint het dichterbij, op alledaagse schaal. Aanwezigen delen hoe meditatie kan helpen meer vriendelijkheid en openheid te ervaren binnen je werk, de ruzie met de buurvrouw of hoe je deelneemt aan het verkeer. Vanuit daar kan er een rimpeleffect ontstaan. Of dat ook echt gebeurt en positieve verbinding in onze samenleving brengt? Zoals ze bij Shambhala zeggen: soms weet je vandaag nog niet wat het effect morgen is.