De waarheid is als een geslepen diamant: ze heeft vele facetten

Datum: 1 september 2025 / Editie: Augustus 2025 / Auteur(s): Mara Beukenkamp

Vraag aan een gemiddelde Amsterdammer waar aan gedacht wordt bij de Diamantbuurt en dan zal ‘(jeugd)criminaliteit’ waarschijnlijk worden genoemd.

Na jaren van overlast in de jaren nul, koos de gemeente voor een harde aanpak. Wat voor effect had deze aanpak en doet het stempel, dat nog steeds op de buurt drukt, wel recht aan de huidige situatie?

Aanleiding Top600
In de Diamantbuurt was al jaren overlast: treiteren, vernielen en stelen. De bewoners konden met naam en toenaam aangeven wie er verantwoordelijk was. Ook bij de politie waren de profielen van de daders overbekend en al op jonge leeftijd hadden de veelplegers een strafblad. Er waren tientallen projecten, beleidsmaatregelen en de inzet van buurtvaders geweest en die leken niet te helpen: de maat was vol en het geduld was op.

Na de harde Van Wou-aanpak in 2009, startte de gemeente in 2012 met de aanpak van zeshonderd veelplegers in de stad: de Top600. Hierin stonden veelplegers die over een periode van vijf jaar werden aangehouden voor een highimpact delict. Jeugdige plegers onder de 21 jaar konden in de top komen als zij minstens drie keer veroordeeld waren voor een delict. De burgemeester, hoofdofficier en een hoofdcommissaris vonden dat deze veelplegers stevig moesten worden aangepakt.

Het doel van de Top600-aanpak was drieledig: 1) het verminderen van de recidive, 2) het verbeteren van het toekomstperspectief (huisvesting, inkomen) en 3) het voorkomen van de instroom van de broertjes en zusjes (en kinderen) van de Top600-personen. De aanpak richtte zich enerzijds op straffen en lik-op-stuk en anderzijds op het begeleiden en hulp bieden. Duidelijke doelstellingen om van de Diamantbuurt weer een leefbare en veilige wijk te maken.

Effecten beleid
De belangrijkste conclusie uit een WODConderzoek naar de effectiviteit van de Top600-aanpak is dat er geen aanwijzingen zijn dat er minder recidive is. Terwijl minder recidive wel het belangrijkste doel van de strenge aanpak was. Over of het toekomstperspectief (voor jongeren) is verbeterd, zijn geen evaluaties en onderzoeken te vinden. Het huidige beleid lijkt zich wel meer te focussen op deze doelstelling. Het derde punt, het voorkomen van instroom van broertjes en zusjes, is ook niet geëvalueerd en onderzocht. Hoe kan er zo’n rigide beleid zijn gevoerd en daarna nooit naar worden gekeken of dit wel werkt.

Een woordvoerder van stadsdeel Zuid reageerde op vragen van De Pijp Krant dat de situatie in de Diamantbuurt nu rustig lijkt te zijn. Of dit een direct effect is van de harde aanpak, blijft onbeantwoord. Bij navraag bij andere instanties kwam er geen reactie of er werd doorverwezen. Opmerkelijk, want criminelen in de Diamantbuurt leken de buurt te gijzelen en het perspectief van professionals is gewenst. Het roept vragen op in hoeverre er sprake is van een onderbouwde visie en aanpak.

De strenge aanpak zorgde ook voor het oppakken en stigmatiseren van onschuldigen, blijkt uit onderzoek door Correspondent Timo Peeters. Zo kwam Khalid als tiener onterecht in de Top600 terwijl hij nog nooit voor een misdrijf werd veroordeeld: dé voorwaarde om in de Top600 te komen.

Het huidige beleid
Voor een huidige stand van zaken kan alleen afgegaan worden op wat de woordvoerder van stadsdeel Zuid schrijft. “Het stadsdeel blijft inzetten op een preventieve aanpak, met ruimte voor maatwerk en structurele samenwerking. Onze doelstelling is dat jongeren in de Diamantbuurt gelijke kansen krijgen om zich positief te ontwikkelen, zonder criminele invloeden.”

“Er is geld en tijd gestoken in het beter maken van de kennis van professionals, in gesprekken met jongeren en in workshops voor ouders. Dit doen we samen met ervaringsdeskundigen. Ook hebben we samenwerkingsverbanden met straatcoaches, jongerenwerk, politie en handhaving. Daardoor wordt op tijd ingegrepen, om te voorkomen dat iemand slachtoffer of dader wordt. Ook bij ernstige incidenten werkt het stadsdeel intensief samen om jongeren helpen kiezen voor een leven zonder criminaliteit.” Dit klinkt positief en hoopvol, wel blijft de vraag waarop deze werkwijze is gebaseerd.

De toekomst
Hoewel echte conclusies over wat wel en niet werkt ten opzichte van de harde aanpak in de Diamantbuurt ontbreken, kan er gesteld worden dat het beleid veranderd is en dat er weer wordt ingezet op samenwerkingsverbanden. Maar wat behoedt de gemeente en betrokken organisaties om bij een eventueel soortgelijke situatie in de toekomst niet weer over te stappen op het lik-op-stukbeleid? Het gebrek aan evaluaties is een gemiste kans voor onderbouwd beleid. Hopelijk wordt die kans in de toekomst alsnog benut om jongeren en de Diamantbuurt verder vooruit te helpen.